2026-cı ilin birinci yarımili ərzində Sumqayıt Bələdiyyəsi tərəfindən yerli büdcə gəlirlərinin artırılması, vergi və qeyri-vergi daxilolmalarının təmin edilməsi istiqamətində məqsədyönlü tədbirlər həyata keçirilib. Görülən işlərin nəticəsi olaraq bir sıra gəlir mənbələri üzrə artım dinamikası qorunub saxlanılmış, bəzi istiqamətlərdə isə daxilolmaların strukturunda baş vermiş dəyişikliklər səbəbindən fərqli göstəricilər qeydə alınmışdır.

2025-ci ilin birinci yarımili ilə müqayisədə əmlak vergisi üzrə daxilolmalar 424 min manatdan 432 min manata yüksəlmiş, 8 min manat və ya 1,89 faiz artım əldə olunmuşdur. Torpaq vergisi üzrə daxilolmalar isə 148 min 450 manatdan 163 min 700 manata çataraq 15 min 250 manat və ya 10,27 faiz artmışdır. Bu nəticə vergi inzibatçılığının gücləndirilməsi, vergi ödəyicilərinin məlumatlandırılması və borcların yığılması istiqamətində görülən işlərin müsbət nəticəsidir. Ən yüksək artım isə bələdiyyə əmlakının özəlləşdirilməsi və alqı-satqısı üzrə qeydə alınmışdır.

Belə ki, 2025-ci ilin ilk altı ayında bu istiqamətdən 122 min 800 manat daxil olduğu halda, 2026-cı ilin eyni dövründə bu göstərici 535 min 200 manata yüksəlmişdir. Bu isə 412 min 400 manat və ya 335 faiz artım deməkdir. Torpaq icarə haqqı üzrə daxilolmalara gəldikdə isə, 2026-cı ilin birinci yarımilində isə 483 min 300 manat daxil olmuşdur.

Bu tendensiyanı bağlanmış müqavilələrin statistikası da təsdiq edir. Belə ki, 2025-ci ilin birinci yarımilində 166 icarə müqaviləsi bağlanmış və həmin müqavilələr üzrə 98 min 351 manat 92 qəpik gəlir əldə edilmişdir. 2026-cı ilin eyni dövründə isə 107 icarə müqaviləsi bağlanmış və 86 min 245 manat gəlir daxil olmuşdur.

Nəticədə müqavilələrin sayı 59 vahid və ya 35,54 faiz azalma olsa belə, diqqətəlayiq məqam ondan ibarətdir ki, bir müqavilə üzrə orta gəlir 2025-ci ildə 592 manat olduğu halda, 2026-cı ildə 806 manata yüksəlmişdir. Bu isə təxminən 36 faiz artım deməkdir və göstərir ki, bağlanan müqavilələrin iqtisadi dəyəri daha yüksək olmuşdur. Bələdiyyə büdcəsinin digər əsas gəlir mənbələri üzrə, xüsusilə əmlak vergisi, torpaq vergisi və özəlləşdirmə istiqamətində mühüm artım əldə olunmuşdur. İnanırıq ki, ilin ikinci yarısında bağlanacaq yeni müqavilələr, hissə-hissə ödənişlərin davamı və borcların yığılması nəticəsində torpaq icarə haqqı üzrə daxilolmalar da 2026-cı il üzrə büdcə proqnoz göstəricilərinin tam həcmdə icrası təmin olunacaqdır.

2026-cı il üzrə təsdiq olunmuş büdcə proqnozunun tam icra olunması üçün ilin ikinci yarısında aylıq daxilolmaların müəyyən səviyyədə təmin edilməsi zəruridir.

Belə ki, əmlak vergisi üzrə təsdiq olunmuş illik proqnoz 644 min 785 manat təşkil edir. Birinci yarımildə bu istiqamət üzrə 432 min manat daxil olmuşdur. Deməli, ilin sonunadək qalan 212 min 785 manatın toplanması üçün növbəti altı ay ərzində hər ay orta hesabla 35 min 464 manat əmlak vergisi daxilolması təmin edilməlidir. Torpaq vergisi üzrə isə vəziyyət daha müsbətdir. İllik proqnoz 83 min 316 manat olduğu halda, artıq birinci yarımilin yekununda 163 min 700 manat daxil olmuşdur. Beləliklə, bu gəlir növü üzrə illik proqnoz 80 min 384 manat üstələnmişdir və ilin ikinci yarısında daxil olacaq vəsaitlər artıq proqnozdan əlavə gəlir kimi qiymətləndiriləcəkdir. Bələdiyyə əmlakının özəlləşdirilməsi, icarəyə və istifadəyə verilməsindən daxilolmalar üzrə isə illik proqnoz 1 milyon 588 min 490 manat müəyyən edilmişdir. Birinci yarımilin nəticələrinə əsasən bu istiqamət üzrə 1 milyon 18 min 500 manat daxil olmuşdur. Bu isə o deməkdir ki, ilin sonuna qədər qalan 569 min 990 manatın təmin edilməsi üçün növbəti altı ay ərzində hər ay orta hesabla 95 min manat daxilolma əldə olunmalıdır. Bu göstəricilərin təmin edilməsi ilə Sumqayıt Bələdiyyəsinin 2026-cı il üzrə təsdiq edilmiş büdcə proqnozunun tam həcmdə icra olunacağı gözlənilir. Mövcud rəqəmlərə əsasən bunu qiymətləndirmək olar. Əmlak vergisi üzrə vəziyyət kifayət qədər real görünür. Birinci yarımildə 432 min manat toplanılıb. İlin sonuna qədər cəmi 212 min 785 manat qalır. Bu isə ayda orta hesabla 35,5 min manat deməkdir. Halbuki Sumqayıt Bələdiyyəsi olaraq ilk 6 ay üzrə aylıq orta göstəriciniz təxminən 72 min manat olub. Əgər yığımda ciddi geriləmə olmazsa, bu proqnozu yerinə yetirmək çətin görünmür. Torpaq vergisi üzrə isə ümumiyyətlə risk yoxdur. Proqnoz artıq birinci yarımildə 80 mindən çox üstələnib. İlin sonuna qədər daxil olacaq bütün vəsait əlavə nəticə olacaq. Ən çox diqqət tələb edən istiqamət icarə və özəlləşdirmə gəlirləridir. Burada ilin ikinci yarısında ayda təxminən 95 min manat daxilolma lazımdır.

Hazırkı dinamika ilə:

- Əmlak vergisi – yüksək ehtimalla yerinə yetiriləcək.

- Torpaq vergisi – artıq yerinə yetirilib.

- İcarə və özəlləşdirmə – aktiv iş davam etdirilərsə, yerinə yetirilməsi mümkündür.

 Ümumi olaraq hesab etmək olar ki, 2026-cı ilin təsdiq edilmiş büdcə proqnozunu yerinə yetirmək imkanınız yüksəkdir. Əsas məsələ odur ki, iyul–dekabr aylarında özəlləşdirmə prosesinin tempi zəifləməsin və hissə-hissə ödənilən icarə haqları vaxtında daxil olsun. Hər ay üçün minimum hədəfi 35,5 min manat və 95 min manat kimi deyil, 40 min manat əmlak vergisi və 100 min manat icarə və özəlləşdirmə kimi müəyyənləşdirsək bizdə belə ehtiyat marjası hər hansı ayda yaranacaq geriləməni növbəti aylara saxlamadan kompensasiya etməyə imkan verəcək və ilin sonunda proqnozun rahatlıqla yerinə yetirilməsini təmin edəcəyik.

Nərmin Mehdiyeva

Sumqayıt Bələdiyyəsinin sədr müavini