İki məktuba bir cavabın təhlil  CİDDİ 

Yaradılacaq “Bələdiyyələrə Dövlət Dəstəyi Fondu” nəyə xidmət edəcək?

 Bu gün bələdiyyələrin böyük əksəriyyəti dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş dotasiyanın ayrılmasını səbirsizliklə gözləyir.  Hər bir sədr haqlı olaraq düşünür ki, əgər dövlət büdcəsindən bu vəsaitin ayrılması nəzərdə tutulubsa niyə  ləngiməlidir? Axı, hər bir bələdiyyədə həllini gözləyən problemlər var. Odur ki,  bu vəsaitin bir çox bələdiyyələrə məqamında ayrılması daha məqsədəuyğun olardı. Beləliklə, bu yazıda söhbətin nədən getdiyini hiss etdiniz. 

Sual olunur bələdiyyələrə dotasiya və subvensiyanın bu “səviyyədə” ayrılmasına necə baxırsınız? 

Beləlliklə, cari ildə yerli (bələdiyyələr) büdcələrə verilən dotasiyanın həcmi 7. 5 milyon manat, yerli (bələdiyyələr) büdcələrə verilən subvensiyanın həcmi isə  1.550.000 manat həcmində olması nəzərdə tutulub. Ancaq hələ də prosesin icrasından xəbər yoxdur. Belə başa düşmək olar ki, yaxın gələcəkdə dotasiya verilsə də, subvensiyanın verilməsi sual altında qalacaq.

Bununla bağlı bəzi əldə etdiyim məqamları sizlərlə bölüşmək istərdim.

***

Ötən ilin 18 sentyabr tarixində Maliyyə nazirinin adına ünvanladığım  məktuba təəssüf edirəm ki, hələ də cavab verilməyib.  Dəfələrlə danışmağıma, telefon əlaqəsi yaratmağıma baxmayaraq suallarıma cavab ala bilməməyimə çox təəsüfləndim. Mən bu məqamı özümə qarşı hörmətsizlik kimi qəbul etsəm də, əslində vətəndaş müraciətiniə bu cür yanaşma  biabırçılıqdır. Bu münasibətlə əslində cənab Prezidentin söylədyi “məmur xalqın xidmətçisidir” fikrinin Maliyyə Nazirlyində tam əksini gördüm.

Necə ola bilər ki, nazirliyə sorğu göndərəsən, arada zəng edib sorğunun hansı vəziyyətdə olmasını da soruşasan, nəticədə cavab ala bilməyəsən. Nə isə...

Cənab Sahil Babayevin təyinatından sonra müəyyən mənada vəziyyətin düzələcəyinə inamım artdğından 02.06.2025- ci il tarixində nazirliyə yenidən eyni məzmunda məktub göndərmək qərarına gəldim. Məktubu şəxsən nazirliyə təqdim etdiyimdən, məhz bir ayın tamamında məktuba  cavab gözləsəmdə altı gün gecikmə ilə 09 iyun tarixində məktubuma cavab aldım. Çox sevindim ki, nazirliklə artıq irəliləyiş var imiş. Lakin cavabı oxuduqca sanki fikrimdə yanıldığımı hiss etdim.

Mən sualları yenidən yazıram və əlavə olaraq nazirliyin cavabını bu yazıya əlavə edirəm. Beləliklə sualları təqdim edirəm:  

1) Bələdiyyələrə subvensiya layihələrinin icrası üçün dövlət büdcəsindən maliyyə vəsaiti hansı şərtlər daxilində ayrılır və bu günədək neçə bələdiyyənin subvensiya layihəsinə maliyyə vəsaiti ayrılıb?

2) Bu günədək subvensiya layihələrinin icrası ilə bağlı nazirlik tərəfindən monitorinq aparılıbmı? Yəni nazirlikdə bu layihələrin icra vəziyyəti ilə bağlı məlumat varmı?

3) Subvensiya layihələrinə maliyyə ayrılarkən daha çox hansı məqamlara üstünlük verilir? Yəni layihənin bələdiyyələr üçün dayanıqlı maliyyə mənbəyi olması nəzərə alınırmı?

4) Bələdiyyələrə subvensiya və dotasiya ayrılarkən şəffaflığın qorunması üçün nazirlik tərəfindən hansı addımlar atılır?

5) Cari ildə bələdiyyələrə dotasiyanın və subvensiaynın ayrılması hansı mərhələdədir?

6) Bələdiyyələrə dotasiyanın və subvensiyanın ayrılması ilə bağlı nazirlik növbəti illərdə hansı yenilikləri tətbiq etmək niyyətindədir? 

İndi isə gəlin cavab məktubuna diqqət yetirək:

Sizin 02 iyun 2025-ci il tarixində Maliyyə Nazirliyinə ünvanaladığınız dövlət büdcəsindən bələdiyyələrlə ayrılan dotasiya və subvensiya ilə bağlı informasiya sorğunuz adidiyyəti üzrə baxılmışdır.

Bildiririk ki, “Büdcə sistemi haqqında AR Qanunun 32.2.2 maddəsinə müvafiq olaraq dövlət büdcəsindən subvensiya almaq istəyən bələdiyyələr həmin maddədə nəzərə tutulmuş sənəd və məlumatları Maliyyə Nazirliynə təqdim etdikdən sonra həmin sənədlərə muvafiq olaraq subvensiyanın bölgüsünə dair müvafiq layihə hazırlanaraq Nazirlər Kabinetinə  təqdim olunur. Vəsaitin bölgüsü təqdim olunmuş layihəyə uyğun olaraq Nazirlər Kabineti  müvafiq sərəncamı ilə rəsmiləşdirilir. Bölgüyə dair müvafiq sənədləşmənin aparılması zamanı şəffalıq tam təmin edilməklə Maliyyə Nazirliyinin aiddiyyəti işçiləri ilə bələdiyənin hər hansı bir işçi arasında canlı təmas yaradılmır.

Dövlət büdcəsindən bələdiyyələrə ayrılmış subvensiyalıar Maliyyə Nazirliyi yanında Dövlət Xəzinədarlıq Agentliyi  tərəfindən bələdiyyələrin təqdim etdikləri bank rekvizitlərinə uyğun olaraq onların hesabına köçürülür.

Dövlət büdcəsində yerli büdcələr üçün nəzərdə tutulan dotasiya və subvensiya  hər ilin dövlət büdcəsi haqqında qanunda ayrıca sətrlə göstərilir.  Dotasıyanın bölgüsü zamanı əhalinin sayı və imkanları az olan bələdiyyələrə üstünlük verilməklə müvafiq qruplaşdırma aparılır. Onların minimum maliyyə ehtiyacları  və xərclərinin tənzimlənməsi nəzərə alınır.

“Bələdiyyələrin fəaliyyətinə inzibati nəzarət haqqında” AR Qanunun3.1maddəsinə müvafuiq olaraq bələdiyyələrin fəaliyyətinə inzibati nəzarəti  müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən həyata keçirildiyinə görə qaldırılan məsələlər Maliyyə  Nazirliyinin səlahiyyəti xaricindədir.

Əlavə olaraq qeyd edirik ki, beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən Azərbaycan Respunblikasının bələdiyyələrin fəaliyyətinin təşkili və yerli özünidarəetmənin tənzimləyən normativ hüquqi  aktların təkmilləşdirilməsi, o cümlədən yerli büdcələrə ayrılan dotasiya və subvensiya ilə bağlı müraciətlərin hazırlanması, təqdimi, layihələrin qiymətləndirilməsi, vəsaitlərin ayrılması ilə bağlı işlərin ekspertizası həyata keçirilmişdir. Qeyd olunan müddəaların hər biri beynəlxalq ekspertlər tərəfindən təhlil olunaraq dotasiya və subvensiya bölgüsünün səffaf və real aparıldığını təsdiqləmişdir.”

Maliyyə Nazirliyinin Aparat rəhbəri Natiq Həsənovun imzası ilə daxil olan məktub xöşbəxtlikdən həm də elektron poçtuma daxil olub. Bunu həqiqətən irəliləyiş hesab etmək olar.

Etiraf edim ki, sualları və ona yazılan cavab məktubunu bir neçə dəfə oxudum. Və məni təəccüb bürüdü. Təəcübləndim və hardasa təəssüfləndim ki, nazirlik niyə bu cavabla məktubu sanki bağlamış hesab edib. Axı zaman gələr, yazılan hər bir sual və ona verilən  cavab təhlil edilə bilər. Onda adam pis vəziyyətdə qala bilər. Mən günahı hörmətli aparat rəhbərində görmürəm. Mən aparat rəhbərinin savadlı və bacarıqlı şəxs olduğunu yaxşı bilirəm.  Ona nə təqdim ediblərsə, o da qol çəkib. Demək, günah sahibi məhz məktubu hazırlayan dövlət qulluqçusundadır ki, kimə hansı formada cavab verilməli olduğunu hələ də öyrənməyib.

İndi isə keçək cavab məktubunun bəzi məqamlarına.

Mənim birinci sualımın ikinci hissəsində soruşulur ki,  “bu günədək neçə bələdiyyənin subvensiya layihəsinə maliyyə vəsaiti ayrılıb?”

Cavab verilməyib. Soruşmaq istərdim niyə? Nazirlik rəsmiləri indiyədək ayrılan subvensiya layihələrinin sayını, məgər, bilmir. Bilirlər. Gözəl bilirlər. Sadəcə əvvəlki illərdə hər il  beş bələdiyyəyə ayırdıqları subvensiya layihələri arasında üzə çıxarılası yoxdur. Konkret.

Çünki bu günədək ayrılan  20-yə yaxın subvensiya layihəsinin böyük əksəriyyəti konkret məqsədinə uyğun ayrılmayıb. Yəni subvensiya layihəsinin məqsədi əslində bələdiyyələrə dayanıqlı maliyyə mənbəyinin yaradılması olsa da, vəsaitin 70 faizi başqa istiqamətlər üzrə ayrılıb.

Bu gün Nazirlik deyə bilərmi ki, 2024-cü ilədək ayırdıqları subvensiya layihələrinin hansı biri bələdiyyəyə dayanıqlı maliyyə mənbəyi yaradıb. Varmı? Konkret misal çəkilsin. Mən yalnız Mingəçevir və Xətai bələdiyyəsinə ayrılan  subvensiya layihəsini göstərə bilərəm. Mingəçevir bələdiyyəsi tərəfindən yaradılan bazar hesabına bələdiyyə büdcəsinə az da olsa vəsait daxil olur. Və birdə 2024-cü ildə Sabirabad və Tüləkəran bələdiyyələrinə ayrılan subvensiya layihələrinin müəyyən mənada bələdiyyəyə əlavə maliyyə gətirmək şansı olacağına inanıram.

Təəssüfedici faktdır ki, 2024-cü il üçün ayrılan layihənin birinin vəsaiti bələdiyyə tərəfindən geri qaytarılıb. Daha bir layihənin maliyyə vəsaitinin  geri qaytarılması üzərində iş gedir.

Beş layihədən ikisinin vəsaitinin geri qayıtması barədə dəyərli beynəlxalq ekspertlərin xəbəri olmayıbmı. Beynəlxalq ekspertlər nazirliyə “dəyərli rəyi”  nəyə əsaslanıb verib, bax bu çox maraqlıdır. Əslində nazirlik bu addımla özünü sığortalamaq istəyində olub. Konkret. Özü də, o beynəlxaq ekspertlərin rəyi niyə inidyədək ictimailəşdirilməyib. Nazirlik cavab məktubunda şəffaqlıqdan danışır, amma özü ona riayət etmir. Nə isə keçək ikinci suala.

İkinci suala da cavab verilməyib. Niyə? Məgər nazirlik rəsmiləri maliyyə ayırdıqları layihələrin icrası barədə məlumatsızdırlarmı? Qətiyyən, monitorinq aparmağa heç ehtiyac da yoxdur. Ötən il dövlət büdcəsindən ayrılan 1.5 milyon manatın aqibəti Maliyyə Nazirliyini niyə maraqlandırmayıb.

Təsəvvür edin ki, Maliyyə Nazirliyinin ayırdığı subvensiya layihəsinin biri belə adlanır  “Bələdiyyənin balansında olan “ziyarətgaha” gedən yolun bərpası və yenidən qurulması”. “Yolun bərpası və yenidən qurulması” fikrini necə başa düşək. İkincisi, bələdiyyə dayanıqlı  maliyyə  mənbəyini, fikrinizcə, necə yaradıb və ya yarada bilər. Bəlkə ziyarətgaha gedən yol pullu olub xəbərimiz yoxdur. Bu nə ad verəsən. Mən hələlik başqa məqamlara toxunmuram.

Üçüncü və dördüncü sualıma  sadəcə “yola verilən” cavab veriblər. Nazirlik rəsmiləri yazır ki,  “Bölgüyə dair müvafiq sənədləşmənin aparılması zamanı şəffalıq tam təmin edilməklə Maliyyə Nazirliyinin aiddiyyəti işçiləri ilə bələdiyyənin hər hansı bir işçisi arasında canlı təmas yaradılmır.” 

“Canlı təmas yaradılmır” əvəzində başqa ölkələrin “teleqram”  və “votsap” nömrələri ilə görüntülü danışıqlar aparılır.  Və deyildiyinə görə, müəyyən qaranlıq məqamlar razılaşdırılır. Bu fikrə inanmasam da, mövcud vəziyyət məni bu fikrə inamağa bir növ vadar edir.  Olsun. Sözüm yoxdur. Amma şəffaflığın qorunması “canlı təmasın” olmaması demək deyil. Sual edirəm, nazirlik subvensiya və dotasiyaının ayrılması üçün bu qədər qaranlıq məqamlara son qoymaq üçün  niyə və hansı səbəbdən elektron  sistem qurmur? Və yaxud buna cəhd etmir? Necə ola bilər ki, DİN, Ədliyyə nazirliyi, QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Agentliyi və bu günlərdə AHİK şəffaflığın təmin edilməsi üçün ciddi addımlar aıtr, amma Maliyyə Nazirliyi “canlı təmasın qurulmamasını” səffaflığın qorunmasında mühüm addım hesab edir. Təəssüf edirəm ki,  beşinci və altıncı suala da nazirik cavab verməkdən yan keçib. Nə isə...

Beləliklə, nazirlik bu  cavabı ilə özünə qarşı simpatiya yarada bilmədi. Bu sahədə düzələsi, görüləsi və dəyişdiriləsi işlər çoxdur. Görünən odur ki, nazirliyin müəyyən qurumları bu sahədə hər hansı yeniliyi etmək niyyətində deyillər. Məhz elə bu səbəbdəndir ki, bu sahədə kifayət qədər neqativ halların baş verdiyi deyilir. Və bu göz önündədir. Mənim çox dərinə getmək fikim yoxdur. Hər kəs öz günahını gözəl bilir.  Nazirlik rəsmilərinə tövsiyə edərdim ki, Nazirlər Kabinetinin, Ədliyyə nazirliyinun adını çəkməklə günahı onlarla bölüşməyə can atmasınlar. Əsas iş və bu isdə əsas neqativ yaradan orqan məhz Maliyyə Nazirliyidir. İşləyən bələdiyyəyə, qurucu bələdiyyə sədrinə konkret dəstəyin göstərilməsi  onların bilavasitə vəzifə borcudur. Yoxsa, ayrılan vəsaitə “göz dikmək”lə bələdiyyə sədrini də kritik həddə çatdırmaq ən azı “yumşaq desəm”  insafsızlıqdır.

***

Belə olan halda bəs biz nəyi təklif edərdik.   

İlk olaraq bələdiyyələrə dotasiya və subvensiyanın bu cür neqativlərlə dolu proseslə icrası bundan sonra yolverilməz sayılmalıdır. Konkret.

Odur ki, Azərbaycan Milli Bələdiyyə Assosiasiyalarının iştirakı ilə müstəqil  “Bələdiyyələrə Dövlət Dəstəyi Fondunun” yaradılmasını tövsiyə edərdim. Yaradılacaq qurum  “Publik hüquqi şəxs” olaraq Müşahidə Şurası təsis edilir və Şuranın üzvləri ölkə başçısının sərəncamı ilə təyin edilir. Dövlətin ayırdığı vəsaitdə məhz bu fonda köçürülür. Fond özü kimə hansı miqdarda vəsait ayırmalı olduğu yaxşı biləcək. Çünki Müşahidə Şurasında olanlar bilavasitə bələdiyyələrin fəaliyyəti barəsində dərin bilgisi olanlar olacaqdır. Təxminən QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Agentliyinin sxemində yaradılacaq bu qurum bütünlükdə bu sahədəki mövcud olan neqativi aradan qaldıra biləcəkdir.

Müşahidə Şurasında Ədliyyə nazirliyinin, vətəndaş cəmiyyətinin, milli bələdiyyə assosiasiyalarının təmsilçilərinin olması nəticə etibari ilə həm dotasiyanın, həm də subvensiyanın ayrılmasında şəffaflığın qorunmasında öz dəstəyini göstərmiş olacaqdır. Üstəlik ayrılan vəsaitlə konkret layihələri icra etməklə, həm də bələdiyyələrə ciddi dayanıqlı maliyyə mənbəyinin yaradılmasına nail olmaq olar.

İmkanı olan və ehtyacı olmayan şəhər bələdiyyələrinə dotasiyanın ayrılmasının mən  əslində əleyhinəyəm. Bu onlara əlavə yükdür, onların bu dotasiyaya  heç bir  ehtiyacı yoxdur.

Maliyyə Nazirliyinə gəldikdə isə hiss olunur ki, yeni təyin edilən nazir tərəfindən nazirlikdə islahatların aparılması bundan sonra da  davam etdiriləcəkdir...

Gözləyək....

Vüqar Tofiqli

“Bələdiyyələrin fəaliyyətinin təbliği” İctimai birliyinin sədri